Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof.Dr. Oğuzhan Aydın
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Tarih boyunca imparatorluklar, sahip oldukları topraklar ve bu topraklarda yaşayan topluluklar kadar, yabancıların gözünde nasıl algılandıklarıyla da şekillenmişlerdir. Osmanlı İmparatorluğu bu bağlamda, doğu ile batı arasındaki köprü konumu ve farklı kültürleri bir arada barındıran yapısıyla yüzyıllar boyunca hem Doğulu hem Batılı seyyahların ilgi odağı olmuştur. Özellikle 16. yüzyıldan başlayarak 20. yüzyılın başlarına dek Osmanlı coğrafyasını ziyaret eden çok sayıda Avrupalı seyyah, bu yolculuklar sırasında gözlemledikleri toplumsal hayatı, dini uygulamaları ve kültürel değerleri kendi mektupları, günlükleri ve seyahatnameleri aracılığıyla kayıt altına almışlardır. Bu metinler, dönemin Osmanlı toplumuna dair Batı’da şekillenen algının da temel kaynaklarından biri haline gelmiştir.
Seyyahların kaleme aldığı metinler, bir yandan Osmanlı toplumunun gündelik yaşamına dair önemli kesitler sunarken, diğer yandan halkın dini ritüelleri, sosyal yapısı ve kültürel alışkanlıkları hakkında özgün ve ayrıntılı bilgiler aktarmaktadır. Bu anlatılar, yalnızca seyyahların gözlemlerini değil; gözlem sürecine yön veren kişisel dünya görüşlerini, ait oldukları kültürel arka planı ve dönemin oryantalist bakış açılarını da yansıtmaktadır. Bu bağlamda, söz konusu metinler Batı’nın Doğu’ya ve özellikle de Osmanlı toplumuna dair algısının şekillenmesinde etkili olmuştur.
Bu çalışmada, seyahatnameler tarihsel bağlamları içinde incelenerek, Osmanlı dönemi Türk-İslam medeniyeti ve Türk kültürünün yabancı seyyah anlatımlarına nasıl yansıdığı değerlendirilecektir. Gezginlerin eserlerinde ortak bir Türk imgesi sunup sunmadıkları araştırılırken, Batılı yazarların metinlerinde kullandıkları dil, üslup ve bakış açıları üzerinden kendi zihniyet dünyaları ve Batı'nın medeniyet anlayışı da çözümlenecektir. Çalışma, seyahatname türünün özellikleri, seyyahların aktarımlarında Türk kültürü, sosyal ve dini yaşam unsurları ve Türk tipolojisi ekseninde şekillenmektedir.