Maliyet ve Yönetim Muhasebesi Bağlamında Endüstri 4.0 Farkındalığı: Borsa İstanbul’da İşlem Gören İmalat Sektöründeki İşletmeler Üzerine Bir Araştırma
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kayseri Üniversitesi, Pınarbaşı Meslek Yüksekokulu, Muhasebe Ve Vergi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Semra Aksoylu
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Sanayi devrimleri, tarihsel süreçte üretim
biçimlerini dönüştürerek özellikle imalat sektöründe köklü yapısal değişimlere
yol açmıştır. Endüstri 1.0, 18. yüzyılda buhar gücüyle çalışan makinelerin
kullanılmasıyla üretimde mekanikleşmenin önünü açmıştır. Endüstri 2.0,
elektriğin üretime entegre edilmesiyle birlikte seri üretim hatlarının ortaya
çıkmasına ve kitlesel üretime geçişi hızlandırmıştır. Endüstri 3.0 ise
bilgisayar teknolojileri ve otomasyon sistemleri sayesinde üretim süreçlerinin
dijitalleşmesini beraberinde getirmiştir. Günümüzde ise Endüstri 4.0, yapay
zekâ, nesnelerin interneti ve siber-fiziksel sistemler gibi ileri teknolojiler
aracılığıyla üretimden yönetime kadar tüm süreçlerde dijital dönüşümü mümkün
kılmıştır. Bu dönüşüm, sadece üretim hatlarını değil, aynı zamanda maliyet ve
yönetim muhasebesi gibi işletmenin stratejik karar alma süreçlerini doğrudan
etkileyen bilgi sistemlerini de yeniden şekillendirmektedir.
Bu bağlamda, çalışma Borsa İstanbul (BIST)’te işlem
gören ve Kayseri ilinde faaliyet gösteren imalat sektöründeki işletmelerin
Endüstri 4.0’a ilişkin farkındalık düzeylerini belirlemeyi ve bu farkındalığın
maliyet ve yönetim muhasebesi uygulamaları üzerindeki etkilerini nitel bir
yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Yapay zekâ, nesnelerin interneti,
siber-fiziksel sistemler gibi teknolojik yenilikler, işletmelerin karar alma
süreçlerinde bilgiye dayalı sistemleri ön plana çıkarmaktadır. Bu durumda muhasebe
uygulamaları da geleneksel yapılarından uzaklaşarak daha analitik ve stratejik
işlevler üstlenmeye başlamıştır.
Araştırma kapsamında yarı yapılandırılmış sorular
oluşturulmuştur. İşletmelerle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilerek veriler
elde edilmiştir. Elde edilen veriler, içerik ve tematik analiz teknikleriyle
değerlendirilmiş; söz konusu teknolojik dönüşümün maliyet ve yönetim muhasebesi
uygulamalarına olan yansımaları çok boyutlu olarak ele alınmıştır. Çalışma, BIST’e
kayıtlı, imalat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin endüstri 4.0
farkındalığıyla maliyet ve yönetim muhasebesi uygulamaları arasındaki ilişkiye
dair önemli ve özgün bulgular sunmaktadır.