Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: İlyas Gökhan
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
MUHAMMED b. KALAVUN
DÖNEMİ’NDE
MISIR’DA SOSYAL,
KÜLTÜREL VE İKTİSADİ HAYAT
Ridvan YİĞİT
Nevşehir Hacı
Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı,
Doktora, Ağustos 2018
Danışman: Prof.
Dr. İlyas GÖKHAN
Haçlı ve Moğol saldırılarının gerçekleştiği Orta Çağ’ın zor şartlarında 1250-1517 tarihleri arasında 267 yıl gibi uzun sayılabilecek bir süre Mısır ve Suriye’yi kontrol eden Memlûklar, bölgenin güçlü bir devleti olarak varlığını sürdürmüştür.
Bu çalışmada Mısır Memlûkları Devleti’ni en uzun süre yöneten Muhammed b. Kalavun Dönemi’nin sosyal, kültürel ve iktisadi tarihi üzerinde durulacaktır. Emirler arası mücadelenin tahta geçecek kişiyi belirlediği bir sistemde, iki defa tahttan uzaklaştırılan Muhammed b. Kalavun iktidar mücadelesinden kopmamış ve rakiplerini yenerek hâkimiyetini kabul ettirmiştir. Tam anlamıyla muktedir olduğu üçüncü döneminde sultanın yaptığı önemli işlerden biri ünlü kadastro çalışmasıdır. er-Ravku’n-Nâsırî adıyla bilinen bu çalışma ile sultan, Mısır ve Suriye’deki arazilerin ölçüm ve dağıtımını yeniden düzenlemiş, askerî iktaları kontrol ederek emirler üzerinde tam otorite kurmuş, tezde detaylarına yer verildiği gibi iktisadi hayatı da yönlendirme fırsatı bulmuştur.
İktisadi bakımdan halkı zorlayan çeşitli vergileri kaldıran Muhammed b. Kalavun; ilme ve ilim adamlarına karşı saygılı, imara düşkün, halkın ihtiyaçlarına duyarlı, İslami hassasiyetini politikalarına yansıtan bir hükümdar portresi çizmiştir. Vakıf kurumuna büyük önem verdiği görülen Melik Nâsır, temel insani ihtiyaçlar söz konusu olduğunda hiçbir din mensubunu dışlamayan adımlar atmıştır.
Muhammed b. Kalavun Dönemi’nde zimmîlere karşı sınırlı sürelerle farklı kıyafet giyme zorunluluğu ya da divanlarda çalışma yasağı gibi dışlayıcı uygulamalara da rastlanmaktadır. Ancak bunların temelinde bazı fanatik Hıristiyan çevrelerin cami yakmak gibi birtakım eylemlerinin rolü olduğu görülmekte ve batılı bazı tarihçiler tarafından da bu hususa dikkat çekilmektedir.
Devleti iktisadi bakımdan güçlendirmenin önemli olduğunu bilen Muhammed b. Kalavun’un finansal yapıyı korumak için piyasaya müdahale ettiği, dinar ve dirhemin ayarıyla oynadığı, kalpazanlıkla mücadele ettiği görülmektedir. Barışı devam ettirme ve ticareti geliştirmeye dayalı bir dış politika izlediği görülen Muhammed b. Kalavun gerektiğinde savaşmaktan da çekinmemiş ve devleti bu esaslar doğrultusunda en uzun süre yöneten hükümdar olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Memlûklar, Mısır, Suriye, Muhammed b. Kalavun,