Tezkire-i şuarâ-yı Mevleviyye'ye dâir yeni bilgiler ve tezkirenin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü (Râ maddesine kadar)
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Atabey Kılıç
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bir metnin söz varlığını ve sözlerin metin içi bağlamda kazandıkları anlamları tespit etmeyi amaçlayan bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmalarının Eski Türk Edebiyatı sahasındaki ilk örneği 2007 yılında verilmiş ve bu amaçla günümüze kadar yaklaşık iki yüz yüksek lisans ve doktora tezi hazırlanmıştır. Edebiyatımızın önemli kaynaklarından olan tezkireler, içerdiği husûsî terimler, manzûm metinler ve bir döneme dâir sosyokültürel argümanlar ile incelenmesi gereken eserlerdir. Bu amaçla, Mevlevîlik geleneğinin önemli kaynaklarından olan Mehmed Esrâr Dede’nin Tezkire-i Şuarâ-yı Mevleviyye adlı eserinin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü hazırlanmaya çalışılmış ve araştırmalar neticesinde keşfedilen yeni bilgilerle de Eski Türk Edebiyatı sahasına katkıda bulunulmuştur. Tez çalışmasında eserin bütününe yönelik inceleme ve bulgular aktarılmıştır. Fakat çeşitli sebeplerle eserin ancak “râ” maddesine kadar olan bölümünün bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü meydana getirilebilmiştir. Doküman incelemesi yöntemiyle eserde tespit edilen tüm tezkire terimleri, dinî-tasavvufî terimler, edebî terimler, duâ ifâdeleri, kişiler, yerler, eser isimleri aktarılmıştır. Ayrıca eserin yeni tespit edilen nüshaları, bu nüshalara dâir detaylı bilgiler ve bu nüshalardan görüntüler de çalışmamızın ihtivasında yer almaktadır. Çalışmanın “Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük” bölümünde ifâdelerin kazandığı tüm anlamlara tek madde başı altında alt maddelerle yer verilmeye çalışılmış ve bu maddeler metin içi örneklerin transkripsiyonlu çevirisiyle desteklenmiştir. Bu çalışmanın; hem bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmalarında yaşanan ortak usûl belirleyememe problemine çözüm sunması hem Eski Türk Edebiyatı sahasında yaşanan tezkire terimleri konusuna katkıda bulunması hem de Tezkire-i Şuarâ-yı Mevleviyye’ye dâir yeni bilgilerle bu sahanın bilgi birikimine destek olması beklenmektedir.