Adilcevaz Yöresinde Yemek Kültürü İnanış ve Uygulamalar


İpek Y.

II. Uluslararası Doğu Anadolu Bölgesi Geleneksel Mutfak Kültürü ve Van Yemekleri Sempozyumu, Van, Türkiye, 24 - 26 Kasım 2010, ss.338-350

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Van
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.338-350

Özet

Tarihin en köklü milletlerinden biri olan bizler, günümüze kadar geçen süreç içerisinde farklı birçok coğrafyada yaşamış, farklı uygarlıklarla tanışmış, milli ya da evrensel birtakım inanışları benimsemiş ve bunlardan ister istemez etkilenmişizdir. Konumuz itibariyle, insanoğlunun en temel gereksinimlerinden biri olan yemek ihtiyacı da bu değişim ve etkileşimlerden nasibini fazlasıyla almıştır.     

Orta Asya’dan Anadolu’ya göç eden Türkler, bu uzun yolculukları sırasında beraberlerinde getirdikleri yemek kültürünü gerek göç güzergâhları boyunca tanıştıkları farklı kültürlerle gerekse yeni vatanları olan Anadolu’daki yerleşik halkın yemek kültürüyle sentezleyerek, lezzeti ve izleri bu coğrafyanın dışına taşan yeni bir yemek kültürünün temellerini atmışlardır.

“Yemek kültürü” kavramını kullanırken şunu özellikle belirtmeliyiz ki çalışmamız esnasında sık sık kullanacağımız bu kavramla sadece yemeklerin adı ya da hangi malzemelerden ne oranda kullanıldığından ziyade; yiyecek ve içeceklerin insanlar için taşıdığı anlam, doğum- düğün- ölüm merasimleri gibi belirli dönemlerde ne tür yiyeceklerin yapıldığı ve neden bunların tercih edildiği, yeme- içme ihtiyacı dışında insanların hangi amaçla bu yiyecekleri kullandığı, bu yiyeceklere toplumun yüklediği vasıf ya da kutsallığa açıklık getirmeye çalışacağız.

Yemek türleri, yapımı, kullanılan malzemelerin ne olduğu ve nerelerden nasıl temin edildiği hatta yapıldığı zaman bile yemeğin hazırlandığı yöreye göre büyük farklılıklar göstermektedir. Örneğin; Güneydoğu Anadolu bölgemizde et türü yemekler yaygınken Batı Anadolu’da bitkilerden yapılan yemekler daha yaygındır. Bu farklılaşmada insanların yaşadıkları bölgenin coğrafi şartlarından tutun da orada yaşayanların sosyoekonomik yapılarına, çevrelerindeki farklı toplulukların yemek alışkanlıklarına kadar birçok unsur belirleyicidir. İşte bundan dolayıdır ki; kişinin tercih ettiği yemeğin türü, pişirilişi, nasıl, ne zaman ve nerede yendiği mensubu olunan topluluğun alışkanlıklarına göre değişir.

İnsanoğlunun yiyeceklerle olan ilişkisi zaman içerisinde sadece hayatını sürdürebilmesi için gerekli olan yeme- içme ihtiyacını temin etmekten daha farklı bir hal almış ve toplumu kaynaştırıcı, insanları ruhsal olarak rahatlatıcı ve yeri geldiğinde statü belirleyicisi olarak kabul görmeye başlamıştır.

Bu çalışma ile Bitlis iline bağlı Adilcevaz ilçesini temel alarak bölgedeki yemek kültürünü, buna bağlı olarak gerçekleşen inanış ve uygulamaları: Hayatın farklı safhalarında yemek kültürüne ait inanış ve uygulamalar, dini nitelikli ziyaret yerlerinde yiyeceklerle ilgili inanış ve uygulamalar, Adilcevaz’da sıkça yapılan yemekler ve bunların hazırlanışı, tedavi amaçlı yiyecekler ve bunların kullanımı başlıkları altında sunmaya çalışacağız.

Anahtar Kelimler: Yemek, Kültür, Adilcevaz, İnanç

We are one of the most rooted nation who has lived different places up to now,met different civilizations,adopted some national or international beliefs and affected from them.According to our issue, food necessity which is  one of the basic needs is affected from these changes and interactions.

Turkish people who migrated from Central Asia to Anatolia generated a new food culture which  was overflowed from this geography with its tastes and traces by combining the food cultures of people of Anatolia and different food cultures which they met during their migration. We  indicate  that as a food culture:  During our study ,we want to clarify these issues such as meanings of food and drinks for people, preparing what kind of foods for birth,death and wedding ceremonies and choosing these foods, using these foods for what purposes, loaded qualifications and holiness of these foods instead of only explaining food names and food ingredients.

Foods differ from each other with their kinds ,their preparations , using what kind of ingredients  and providing these ingredients from whereabouts and also the region where food is prepared.For example; meat dishes are widespread in the South Eastern Anatolia Region but in the West Anatolia ,dishes which are made from vegetables are widespread. These differences originate from many different elements such as  circumstances of geography where people live, socio-economic structures of people,food habits of different communities around them. As a result of this; kind of food ,cooking,eating how , when and where  are changed by habits of community .

Humankind create a different relationship with foods apart from accepting it only as a food necessity and it is started to accept as a integration of community, relaxing people spiritually and determinatives of status .

With this study ,we want to explain these issues such as food culture of Adilcevaz- the district of Bitlis,beliefs and practises about these ,famous foods of Adilcevaz and their preparations, foods for using as therapeutic  under the title  of beliefs and practises of food culture in the different phases of life and beliefs and practises of food culture in the religious visiting places .

KEY WORDS: FOOD, CULTURE, ADİLCEVAZ, BELIEF.