Kuzey Van Gölü Havzasındaki Halk İnanışları ve Uygulamaları


İpek Y.

VI. Uluslararası Van Gölü Havzası Sempozyumu, Van, Türkiye, 9 - 11 Haziran 2010, ss.521-531

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Van
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.521-531

Özet

Belirli tecrübeler neticesinde ortaya çıkmış, din, gelenek ve göreneklere göre şekillenmiş, kulaktan kulağa rivayet yoluyla yayılmış inanma biçimine Halk İnanışı adını verebiliriz. Doğumdan ölüme kadarki hayatın çeşitli safhalarından gündelik yaşayışa, iktisadi ve sosyal münasebetlere, hava tahminine, güzel sanatlara kadar birçok alanda halk inanışlarını ve etkilerini görmekteyiz. 

    Halk inanışının tarifini, insanlar tarafından batıl ve dine aykırı olduğu bilindiği halde kabullenilip uygulanmaya devam eden inanışlar şeklinde tarif edenler de olmuştur. Bu tanımlamayla birlikte karşımıza “Halk İnanışı” tabiri yerine sıkça kullanılmakta olan “Batıl İnanç” veya “Hurafe” sözcükleri çıkmaktadır. İnsanda çok da olumlu etki yaratmayan batıl inanış üzerinde sıkça tartışılmış ve farklı şekillerde tanımlamalar yapılmıştır. Bunlardan birkaçını verecek olursak: "Bilgi alanının dışında kalan ve gerçekle bağlantısı bulunmayan tasarımlara inanma"; “Korku, çaresizlik, çağrışım gibi psikolojik nedenlerle beliren, geleceği bilmek isteğiyle bazı rastlantı benzerlikleri iyilik ya da kötülüğün ön belirtileri olarak değerlendiren, bilimin ve geçerli bir dinin reddettiği birtakım tabiatüstü kuvvetlerin varlığını kabul eden, kuşaktan kuşağa geçen yanlış ve boş inanmalardır.”; “Batıl, gerçeğe uymayan, doğru olmayan, doğruluğu ispat edilemeyen, inanç demektir.". Yukarıda batıl inanışla ilgili olarak verilen tanımlamalara baktığımızda tamamen eleştirel tarzda bir yaklaşım sergilendiğini görmekteyiz. Bu eleştirileri yaparken göz ardı edilmemesi gereken bazı noktalara değinmek istiyorum.

Unutulmamalıdır ki halk inanışı, isminden de anlaşılacağı üzere inançla ilgili bir konu olup, inancın ispatı ve deneyi olmaz. Şayet bunu bilim dallarıyla ilişkilendirmek istiyorsak, Dinler Tarihi ve Din Fenomenolojisinin verileriyle bir yargıya varmanın daha doğru olacağı kanaatindeyim. Diğer bir noktada gerçeklik ve doğruluk kavramları göreceli olup zamana ve topluma göre değişebilmektedir. Mesela bize saçma, tutarsız gibi gelen bir inanış veya davranış ortaya çıktığı dönemin şartlarında çok tutarlı ve o zamanki bilgilerle örtüşüyor olabilir. O halde baştan ön yargılı davranıp halk inanışlarının tümünü günümüz şartlarına göre değerlendirerek akıl- ilim ve din dışı olarak nitelendirmenin çok da doğru bir tutum olmayacağını düşünüyorum. Aksine, iyi bir tasnif yaparak; akla-ilme ve dine aykırı olanları ayıklayıp geriye kalanı aldığımızda halk inanışları toplumu birleştirici ve hayatı renklendiren, canlandıran unsurlar olarak bugün yaşanacak yarınlara da miras kalacaktır.

Halk inanışları; ihtiyaçlarını gidermek, dileklerini yerine getirmek, ümitlenmek, huzur ve güven duymak isteyen insanın çözüm arayışından doğmuştur. İnandığı şey kişiyi ne kadar tatmin ediyorsa o kadar yaygın ve etkilidir. Hele bir de dini öğelerle örtüşüyorsa ve ilim tarafından da tenkit edilmiyorsa çok daha hızlı bir şekilde kabul görecektir. Yayılması içinse herhangi bir yazılı metin ya da kaynağa gerek olmayıp, kulaktan kulağa nesilden nesile rahatlıkla taşınmaktadır.

Kuzey Van Gölü Havzası’ndaki halk inanışları ve uygulamaları başlığı altında bu inanışların doğru ya da yanlışlığını tartışmaksızın kabullenilen ve yaşanan realiteyi tespit ederek hangi amaçla ne tür uygulamaların gerçekleştirildiğini aktarmaya çalışacağız. 

Anahtar Kelimler: Van Gölü, Halk İnanışları, Ritüeller. 

We call belief style as ‘Public  Belief’ which was occurred by the certain experiences,shaped by the religion and traditional customs, was auricular with the way of rumour.We can see public beliefs and their effects in the many areas such as different parts of life from birth to death,economical and social relations,weather forecast,also in the fine arts.

Although the description of Public Belief is known as superstitious and unholy by the people,some of them define it as beliefs which are accepted and continued to practice.With this description ,the word  ‘Superstition’  emerge  instead of Public Belief  which is often used .Superstition which doesn’t have positive effect on people  is often discussed and defined  as  different ways.

It  isn’t  forgotten that Public Belief is  an issue which related about belief and it can’t be proved or it  can’t  be made experiment on it. If  we  want to associate this  with other disciplines,I think that it is true to make a decision by benefiting from the History of Religions and Phenomenology of Religion.Another point is that reality and truth concepts are  relative and change according to date and society.For example; it is possible that belief or behaviour which is nonsense and incoherent to us  can be coherent and concur with the information of that time in the circumstances of that term .So  I think that it isn’t fair manner to qualify all of the public beliefs as illogical,unscientific and unreligious by evaluating according to the circumstances of at the present time as  being prejudiced.On the contrary;when public beliefs are separated from the ones which are illogical,unscientific and unreligious ,they are descended to other generation as elements which are connective in the society and refreshing and colouring for the life.

Public Beliefs were arised from the solution searching of the people who wanted to satisfy their needs and wishes,become hopeful , obtain serenity and confidence.The thing which a person believes is common and efficient if it satisfy the person in a good way.It is also accepted in a quick way if it concurs with the religious elements and it isn’t criticized by the science.It isn’t necessary to spread out this with any written text or any source because it is conveyed easily  ear to ear and generation to generation.

Now  I will try to quote these beliefs which is accepted as a true without discussing and practices which are realized with whichever goal by finding the reality which are lived in the title of ‘Public Beliefs and Practices in the North Van Lake Basin.

Key Words: Lake Van, Folk Beliefs, Rituals.