Memlûklar Dönemi’nde Kadın Algısı ve Salgın Hastalıklara Kadınların Neden olduğuna Dair Kayıtlar Hakkında Bir Değerlendirme


Creative Commons License

Yiğit R.

INTERNATİONAL MARMARA SOCİAL SCİENCES CONGRESS (IMASCON 2020 – AUTUMN), Kocaeli, Türkiye, 4 - 05 Aralık 2020, ss.210-215

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Kocaeli
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.210-215

Özet

Özet

Memlûklarda kadınların sosyo-kültürel konumunu ortaya koymak için yapılan çalışmalar sayı ve içerik bakımından istenen düzeyde değilse de eldeki veriler kadın algısı hakkında bazı fikirler yürütmeye yetecek niteliktedir. Her ne kadar erkeklerin gölgesinde kalsa da Memlûk Dönemi biyografi kitaplarında adından söz edilen kadınlar da vardır. Ana kaynaklar ve tetkik eserler değerlendirildiğinde Memlûklar Dönemi’nde tek tip bir kadın imajından söz edilemeyeceği ortaya çıkmaktadır.

Doğal ev yaşantısı içinde ailenin bir ferdi olarak hayatını idame ettiren kadının yanı sıra aşırı harcamalarıyla dönemin ana kaynaklarında kendisinden söz edilen saray kadınlarına rastlamak mümkündür. Aynı şekilde dönemin müellifleri; bir tarafta elçilik heyetleri içinde zikredilen, görkemli törenlerle hac farizasını yerine getirmek üzere uğurlanan, cenaze törenlerine halife ve dört mezhep kadısının iştirak ettiği sultan eşlerinden bahsederken, diğer taraftan çeşitli vakıfların sunduğu imkânlarla karnını doyurabilen kimsesiz kadınlardan da söz etmektedir. Üstelik Memlûklar Dönemi’nde kadınların yalnızca sosyo-ekonomik açıdan değil dinî açıdan da farklı değerlendirmelere tabi olduğu dikkat çekmektedir. Ehl-i zimmete mensup kadınların dinî aidiyetlerini ortaya koyan kıyafetler giymeleri ve Müslüman kadınlara benzememeleri konusunda zaman zaman ikaz edildikleri görülmektedir.

Bu çalışmada birçok farklı sosyal, dini, iktisadi tabakaya mensup olduğu görülen Memlûk kadınının 1438 yılında (h. 841) bizzat Sultan Barsbay’ın düzenlediği bir toplantıda vebanın yayılmasının nedeni olarak görülmesi ve sokağa çıkmalarının yasaklanması ile ilgili kayıtlar değerlendirilmeye çalışılacaktır. İncelemeye konu olan toplantıda salgın hastalıkların ortaya çıkması ve yayılmasında önleyici sağlık hizmetlerinin yetersizliği ya da hijyen koşullarının gözden geçirilmesi gibi konulara değinilmezken kadınların süslenerek sokaklarda gezmesinin temel neden sayıldığı görülmektedir. İçinden geçmekte olduğumuz dönemde de Covid-19 gibi salgın hastalıklar, depremler ve sel baskınları gibi doğal afetler konusunda farklı değerlendirmeler olduğu görülmektedir. Çalışmanın amacı kadın algısı üzerinden yapılan benzer değerlendirmelerin düşünce kodlarındaki izlerini ortaya koymaya çalışmaktır.  

Anahtar Kelimeler: Memlûklar, Kadın, Veba, Din