EVALUATION OF HEALTH ECONOMY PERFORMANCE OF UPPER-MIDDLE INCOME COUNTRIES: WELLNESS-ORIENTED HEALTH SYSTEM BY TOPSIS METHOD


Tülüce N. S. , Çetin O.

INTERNATIONAL CAPPADOCIA SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS, Nevşehir, Turkey, 15 - 17 December 2021, vol.3, no.1, pp.207-219

  • Publication Type: Conference Paper / Full Text
  • Volume: 3
  • City: Nevşehir
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.207-219

Abstract

Health performance indicators are the criterions for society’ health status. Health performance indicators are very crucial to determine whether an effective, efficient, and quality health service is provided. Health indicators are used to describe the general health status of the society, evaluate the change in health problems over time to make comparisons between countries and determine the effectiveness of health services. Health indicators are basically examined under different categories such as death, disease, health status, disability, nutrition, social and mental indicators and health system indicators, provide an opportunity to compare societies under different categories. The increase in the resources to the health sector has led to an increase in the interest to the field of health economics, which includes the economic arguments of health services. As in all areas of the economy, it is important to use health resources effectively and efficiently. Additionally, the financing of health services, ensuring the optimal level of supply-demand balance and fair share of the social benefits are among the study fields of health economics.

Starting from the relationship between health indicators and economic indicators, it is possible to point the level of health economy of countries. In these evaluations, indicators of health expenditures, the share of total health expenditures in the gross national product (%), the total health expenditure per capita according to purchasing power parity, the share of the public-private sector in health expenditures and the health workforce are used. In addition to this, the health sector, which is considered as an economic activity for many countries, is seen among the most important sources of economic growth and development. Health indicators is an important in terms of giving an idea about the performance of countries’ health policies.

The aim of our study is to analyze the performance of five countries (Bismarckian Welfare Systems- Bosnia and Herzegoniva, Mexico. Malesia, Turkey and Argentina) based on health expenditure and health indicators by using TOPSIS method which is one of the multi criteria decision making techniques. These variables are as follows; expenditure on health per capita (US$), life expectancy total population at birth (years), infant mortality deaths per 1000 live births, total health expenditure (public). Another aim of the study is to determine the level of Turkey among these countries in terms of health performance indicators for 2000 and 2018. According to findings, Argentina was found to have the highest performance scores both for the year 2000 and 2018, while the Turkey was determined to have the lowest performance scores for the year 2000 and Mexico for the year 2018.

Sağlık göstergeleri bir toplumun sağlık durumunu gösteren ölçütlerdir. Sağlık göstergeleri; toplumun bir bütün olarak genel sağlık durumunu tanımlama ve sağlık sorunlarının zaman içinde gösterdiği değişimi değerlendirme, ülkeler arasında karşılaştırmalar yapma ve sağlık hizmetlerinin etkinliğini değerlendirmede kullanılmaktadır. Sağlık göstergeleri temelde ölüm göstergeleri, hastalık göstergeleri, sağlık statüsü göstergeleri, engellilik göstergeleri, beslenme göstergeleri, sosyal ve mental göstergeler ve sağlık sistemi göstergeleri gibi farklı kalemler altında incelenir ve farklı kategoriler altındaki değerlendirmeler ile toplumları kıyaslama fırsatı sunar. Ülkelerin sağlık sektörüne ayırdığı kaynaklardaki artış, sağlık hizmetlerinin ekonomik olarak değerlendirilmesini kapsayan sağlık ekonomisi alanına olan ilginin artmasına neden olmuştur. Buna göre, ekonominin her alanında olduğu gibi sağlık kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması önem arz etmektedir.  Ayrıca sağlık hizmetlerinin finansmanı, optimal seviyede arz-talep dengesinin sağlanması ve toplumsal faydanın adil paylaşımı konuları da sağlık ekonomisinin çalışma alanları arasında yer almaktadır.

Sağlık göstergeleri ile ekonomik göstergeler arasındaki ilişkiden hareketle ülkelerin sağlık ekonomisi düzeyine yönelik değerlendirme yapılabilmektedir. Bu değerlendirmelerde genellikle sağlık harcamaları göstergeleri, toplam sağlık harcamalarının gayrisafi milli hâsıla içindeki payı (%), satın alma gücü paritesine göre kişi başına toplam sağlık harcaması, sağlık harcamalarında kamu-özel sektörün payı ve sağlık işgücü ile ilgili göstergeler kullanılmaktadır. Buna ek olarak birçok ülke açısından ekonomik faaliyet olarak değerlendirilen sağlık sektörü, ekonomik büyüme ve kalkınmanın en önemli kaynakları arasında görülmektedir. Buna göre sağlık göstergelerinden hareketle ülkelerin sağlık ekonomilerine ilişkin performansının değerlendirilmesi sağlık politikaları açısından önem arz etmektedir.

            Bu çalışmanın amacı sağlık ekonomisine ilişkin göstergeler yardımıyla refah yönelimli sağlık sistemi uygulayan üst-orta gelir düzeyindeki beş ülkenin (Bosna-Hersek, Meksika, Malezya, Türkiye ve Arjantin) performansını iki dönem için değerlendirmektedir. Performans değerlendirilmesinde kullanılan ölçütler sağlık ekonomisi literatüründeki çalışmalar göz önüne alınarak satın alma gücü paritesine göre kişi başı toplam sağlık harcaması ($), beş yaş altı ölüm oranı (1000 kişi başına), doğumda yaşam beklentisi (yıl), toplam sağlık harcaması/GSYIH, toplam devlet sağlık harcaması/toplam sağlık harcaması olarak belirlenmiştir. Bu ölçütlere göre çok kriterli karar verme yöntemlerinden TOPSIS yöntemi ile beş ülkenin sağlık ekonomisinin performansı 2000 ve 2018 yılları için ayrı ayrı değerlendirilerek sıralanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre 2000 yılında belirlenen ölçütlere göre sağlık ekonomisi performansının en iyi olduğu ülkeler sırasıyla Arjantin, Bosna-Hersek, Malezya, Meksika ve Türkiye olarak sıralanırken; 2018 yılında sağlık ekonomisi performansının en iyi olduğu ülkeler sırasıyla Arjantin, Bosna-Hersek, Malezya, Türkiye ve Meksika olarak sıralanmıştır.