İLMİYE SINIFINA GİRİŞTE YAŞANAN DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜM: MÜLÂZEMET SİSTEMİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME (XVI. YÜZYILDAN XIX. YÜZYILA)
in: OSMANLI KURUMLARI VE MEDENİYETİ TARİHİNE DAİR YAZILAR‐I, Alpaslan Demir,Samettin Başol, Editor, Editions (Norman Levine) , Konya, pp.167-200, 2024
- Publication Type: Book Chapter / Chapter Research Book
- Publication Date: 2024
- Publisher: Editions (Norman Levine)
- City: Konya
- Page Numbers: pp.167-200
- Editors: Alpaslan Demir,Samettin Başol, Editor
- Open Archive Collection: AVESIS Open Access Collection
- Kayseri University Affiliated: Yes
Abstract
Bu yazının konusu ilmiye mesleğinin giriş kapısı
olarak nitelendirilen mülâzemet sisteminin uygulanmaya başlandığı dönemden
Tanzimat Devri’ne kadar geçirdiği değişimlerdir. Osmanlı Devleti ilmiye
teşkilâtına giriş için yaklaşık dört asır boyunca, terminolojide mülâzemet
sistemi olarak adlandırılan bir yöntemi kullanmıştır. Çalışmanın amacı söz
konusu sistemin işleyişinde yaşanan problemlerin tespiti ve devletin çözüm
olarak uyguladığı değişimleri ortaya koyarak değerlendirmektir.
Osmanlı medeniyetinin karakterini yansıtan en önemli
müesseselerinden birisi ilmiye teşkilâtıdır. Sınıfın fiziki yapısı, kuralları,
işleyişi ve fonksiyonu zamanın ihtiyaçlarına göre klasik döneminde şekillenerek
devletin yıkılışına kadar devam etmiştir. Osmanlı alîmlerinin mesleğe girişte
tabi oldukları mülâzemet sisteminin çerçevesinin oluşması ve sonrasında
sorunsuz bir biçimde işlemeye devam etmesi için devlet yüzyıllar boyunca bir
çaba içerisinde olmuştur.
İlmiye teşkilâtına geçiş reayanın askerî sınıfa dâhil olabilmesinde en erişilebilir yolların başında gelmesinden dolayı mesleğin sunduğu avantajların da etkisiyle zamanla ilmiye tarikine rağbet artmıştır. Osmanlı otoriteleri mülâzemet sistemiyle, ilmiye sınıfını hem nicelik hem de nitelik bakımından kontrol altında tutmak istemiştir...