Çivi Yazılı Metinler Işığında Antik Mezopotamya Şifa Tanrıçası Gula Üzerine Bazı Yorumlar

Duman H.

TÜBA-AR : TÜRKIYE BILIMLER AKADEMISI ARKEOLOJI DERGISI = TURKISH ACADEMY OF SCIENCES JOURNAL OF ARCHAEOLOGY, sa.38, ss.11-23, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu makale, antik Mezopotamya insanının tıp ve iyileşmeye bakış açısını dua ve ilahi metinlerden anlamaya yönelik nitel bir araştırma makalesidir. Buna göre Çivi yazılı arkeolojik materyaller incelenerek tanrıça ile ilgili bölümler üzerine yorumlar yapılmıştır. ilahi metinler ve dualar incelendiğinde tanrıçanın Gula, Nintinugga, Ninisina, Bau/Baba ve Ninkarrak adlı isimleri vardır. Dönemin insanına göre fayda veren şey kutsaldır. Buna göre kadının doğurganlık ve göğüslerinden süt akması regl dönemi gibi nedenlerden dolayı dönemin insanı kadına kutsallık atfederek bir de şifa tanrıçası yaratmıştır. Dönemin tıbbi uygulamaları, dini ritüeller ile iç içe geçmiştir. Hasta olan kişi, güzel kıyafetler ve güzel yemeklerle tanrıçaya dualar ederek iyileşme talep etmiştir. Çivi yazılı metinler incelendiğinde tıbbi uygulamaları asû veya āsipû denilen hekimlerin üstlendiği görülmüştür. Bir hekimin nasıl göründüğü veya yanında neler taşıdığı da metinlerden anlaşılmıştır. Buna göre hekim deri bir çanta, neşter ve bisturi gibi tıbbi aletleri yanında taşımaktadır. İnsanların dış hastalıklarının yanında psikolojik rahatsızlıklarına, gördükleri kötü görüntülere ve kötü rüyalara da bakan hekimler, bir şeytan kovucu olarak bazı dini ritüeller ile bu rahatsızlıkları ortadan kaldırdıkları görülmüştür. Bunların yanında tanrıçanın köpek ile ilişkilendirildiği ve tapınaklarında köpek beslendiği görülmüştür. Bunun muhtemel sebebi de köpeğin salyasının yaraları iyileştirmeye yardımcı olduğuna inanıldığı için olabilir. Ayrıca köpek ısırılması sonucu kuduz tehlikesine karşı yine tanrıçadan yardım talep edildiği görülmüştür.