Akademik Veri Yönetim Sistemi
ÇAĞIN HAFIZASI, Mustafa Şeker, Editör, Medeniyet Burçları, Kayseri, ss.30-48, 2026
İngilizlerin 1882’de Mısır’ı işgal etmesiyle birlikte ülke, askerî, siyasî, ekonomik ve kültürel alanlarda yoğun bir sömürgeci denetim altına girdi. Mısır ordusunun tasfiye edilmesi, İngiliz subayların komutasında yeni bir askerî yapı kurulması, Lord Cromer yönetiminde uygulanan ağır vergi politikaları ve eğitim alanındaki bilinçli daraltma, işgalin kalıcı hâle getirilmesini amaçlayan temel araçlar oldu. Özellikle eğitim bütçesinin kısılması, okulların kapatılması ve İngilizce merkezli müfredatın dayatılması, Mısır toplumunun entelektüel ve kültürel gelişimini zayıflattı; bu durum okuryazarlık oranlarının düşmesine ve toplumsal yapının bozulmasına yol açtı.
Bu çok yönlü baskı ortamında Mustafa Kamil Paşa, İngiliz işgaline karşı fikrî ve siyasî direnişin en güçlü simalarından biri olarak öne çıktı. Kamil’e göre Mısır’ın kurtuluşu, İngilizlere mutlak itaati reddetmek ve Osmanlı Devleti ile yakınlaşmak, özellikle Halife Sultan II. Abdülhamid etrafında şekillenen İttihâd-ı İslâm fikrini savunmakla mümkündü. Gazetecilik faaliyetleri, hitabet gücü ve siyasî yazılarıyla İngiliz sömürgeciliğini teşhir eden Mustafa Kamil, Osmanlı Devleti’ni Mısır’ın doğal hamisi olarak gördü ve bu yaklaşımıyla hem Mısır millî hareketine yön verdi hem de İngiliz yönetimini ciddi biçimde rahatsız eden etkili bir muhalefet hattı oluşturdu.