Torba Yaylı Yatakların Sertlik, Sıkılık ve Histerezis Parametrelerinin Ergonomik Açıdan Değerlendirilmesi


Korkmaz M., Çelik Ç.

32. ULUSAL ERGONOMİ KONGRESİ, Antalya, Türkiye, 8 - 10 Ekim 2026, ss.20, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Antalya
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.20
  • Kayseri Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Yatak tasarımında kullanıcı konforunun yanı sıra vücudun anatomik yapısına uygun destek sağlanması, yüklerin yatak yüzeyine dengeli biçimde dağıtılması ve uyku sırasında omurganın doğal hizalanmasının desteklenmesi ergonomik açıdan önemli unsurlardır. İnsan vücudunda omuz, bel ve kalça bölgelerinin anatomik özellikleri ve yatağa uyguladıkları yükler birbirinden farklı olduğundan, yatağın farklı bölgelerinde aynı mekanik özelliklerin kullanılması her zaman uygun bir destek yapısı oluşturmayabilir. Bu nedenle, anatomik bölgelere göre mekanik özellikleri farklılaştırılmış yatak tasarımları, vücut yapısına uyum sağlayan ergonomik çözümler açısından önem taşımaktadır. Özellikle omuz, bel ve kalça bölgelerinin farklı destek gereksinimleri göz önüne alındığında, farklı yay tel çapları kullanılarak oluşturulan bölgesel mekanik özelliklerin, omurganın doğal hizasının korunmasına ve vücut yüklerinin dengeli biçimde dağıtılmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir. Bu çalışmada, torba yaylı yataklarda anatomik bölgelere göre farklı yay tel çaplarının kullanılmasının yatakların sertlik, sıkılık ve histerezis özellikleri ile ergonomik davranışı açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Çalışma kapsamında anatomik bölgelere göre farklı yay tel çaplarına sahip torba yaylı bir yatak tasarımı ele alınmıştır. Tasarımda omuz ve kalça bölgelerinde 1,8 mm, bel destek bölgesinde ise 2,0 mm yay tel çapı kullanılmıştır. Farklı yay tel çaplarının kullanılmasındaki temel yaklaşım, vücudun farklı anatomik bölgelerine yönelik destek özelliklerinin bölgesel olarak düzenlenmesidir. Bu tasarım ile omuz ve kalça bölgelerinde vücudun yatak yüzeyine uyumunun kolaylaştırılması, bel bölgesinde ise daha yüksek destek sağlamaya yönelik mekanik özelliklerin oluşturulması ve böylece yatış sırasında omurganın doğal hizalanmasının desteklenmesi hedeflenmiştir. Yatağın mekanik özelliklerinin değerlendirilmesinde EN 1957 standardı kapsamında sertlik ve sıkılık parametreleri dikkate alınmıştır. Sertlik ve sıkılık özelliklerinin farklı yük seviyelerindeki davranışlarının değerlendirilmesinin yanı sıra, yükleme ve boşaltma eğrileri arasındaki mekanik davranıştan yararlanılarak histerezis karakteristiği incelenmiştir. Sertlik (H) ve sıkılık (Hs), yatağın belirli bir yük altındaki deformasyona karşı direncini ve yatağın verdiği elastik tepkiyi tanımlayan temel mekanik parametreler olarak değerlendirilmiştir. Yükleme ve boşaltma eğrileri arasındaki farktan yararlanılarak hesaplanan histerezis oranı, 1,8 mm bölgesinde %27,58, 2,0 mm bölgesinde ise %24,20 olarak belirlenmiştir. Buna göre 1,8 mm bölgesinde daha yüksek histerezis oranı ve dolayısıyla yükleme-boşaltma çevrimi sırasında daha yüksek enerji sönümleme davranışı gözlenmiştir. Buna karşılık 2,0 mm bölgesinde daha yüksek sertlik ve daha düşük histerezis oranı elde edilmiştir. Bu parametrelerin birlikte değerlendirilmesi, yalnızca tek bir mekanik özelliğe bağlı kalmadan yatağın bölgesel davranışının daha kapsamlı biçimde incelenmesine olanak sağlamaktadır. Anatomik bölgelere göre yay tel çapının değiştirilmesi, yatağın mekanik özelliklerinin vücut bölgelerinin farklı destek gereksinimlerine göre düzenlenmesine olanak sağlayan bir tasarım yaklaşımıdır. Özellikle bel bölgesinde destek özelliklerinin artırılması ve omuz ile kalça bölgelerinde vücut geometrisine uyum sağlayacak deformasyon davranışının oluşturulması, omurganın doğal hizalanmasının desteklenmesi ve vücut yüklerinin daha uygun biçimde dağıtılması açısından ergonomik önem taşımaktadır. Bununla birlikte, omurga hizalanmasının doğrudan değerlendirilmediği bu çalışmada, mekanik ölçümlerin omurga hizalanması üzerindeki etkisi doğrudan bir sonuç olarak değil, ergonomik yatak tasarımını destekleyen mekanik bir yaklaşım olarak ele alınmıştır.

Sonuç olarak, torba yaylı yataklarda anatomik bölgelere göre farklı yay tel çaplarının kullanılması; sertlik, sıkılık ve histerezis gibi mekanik özelliklerin bölgesel olarak düzenlenmesine ve kullanıcı anatomisine uyumlu yatak tasarımlarının geliştirilmesine yönelik uygulanabilir bir yaklaşım sunmaktadır. Bu yaklaşımın, ergonomik yatak tasarımında bölgesel destek, yük dağılımı ve omurga hizalanması arasındaki ilişkinin değerlendirilmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.