Torba Yaylı Yatakların Sertlik, Sıkılık ve Histerezis Parametrelerinin Ergonomik Açıdan Değerlendirilmesi
32. ULUSAL ERGONOMİ KONGRESİ, Antalya, Türkiye, 8 - 10 Ekim 2026, ss.20, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Antalya
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.20
- Kayseri Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Yatak tasarımında
kullanıcı konforunun yanı sıra vücudun anatomik yapısına uygun destek
sağlanması, yüklerin yatak yüzeyine dengeli biçimde dağıtılması ve uyku
sırasında omurganın doğal hizalanmasının desteklenmesi ergonomik açıdan önemli
unsurlardır. İnsan vücudunda omuz, bel ve kalça bölgelerinin anatomik
özellikleri ve yatağa uyguladıkları yükler birbirinden farklı olduğundan,
yatağın farklı bölgelerinde aynı mekanik özelliklerin kullanılması her zaman
uygun bir destek yapısı oluşturmayabilir. Bu nedenle, anatomik bölgelere göre
mekanik özellikleri farklılaştırılmış yatak tasarımları, vücut yapısına uyum
sağlayan ergonomik çözümler açısından önem taşımaktadır. Özellikle omuz, bel ve
kalça bölgelerinin farklı destek gereksinimleri göz önüne alındığında, farklı
yay tel çapları kullanılarak oluşturulan bölgesel mekanik özelliklerin,
omurganın doğal hizasının korunmasına ve vücut yüklerinin dengeli biçimde
dağıtılmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir. Bu çalışmada, torba yaylı
yataklarda anatomik bölgelere göre farklı yay tel çaplarının kullanılmasının
yatakların sertlik, sıkılık ve histerezis özellikleri ile ergonomik davranışı
açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Çalışma kapsamında
anatomik bölgelere göre farklı yay tel çaplarına sahip torba yaylı bir yatak
tasarımı ele alınmıştır. Tasarımda omuz ve kalça bölgelerinde 1,8 mm, bel
destek bölgesinde ise 2,0 mm yay tel çapı kullanılmıştır. Farklı yay tel
çaplarının kullanılmasındaki temel yaklaşım, vücudun farklı anatomik
bölgelerine yönelik destek özelliklerinin bölgesel olarak düzenlenmesidir. Bu
tasarım ile omuz ve kalça bölgelerinde vücudun yatak yüzeyine uyumunun
kolaylaştırılması, bel bölgesinde ise daha yüksek destek sağlamaya yönelik
mekanik özelliklerin oluşturulması ve böylece yatış sırasında omurganın doğal
hizalanmasının desteklenmesi hedeflenmiştir. Yatağın mekanik özelliklerinin
değerlendirilmesinde EN 1957 standardı kapsamında sertlik ve sıkılık
parametreleri dikkate alınmıştır. Sertlik ve sıkılık özelliklerinin farklı yük
seviyelerindeki davranışlarının değerlendirilmesinin yanı sıra, yükleme ve
boşaltma eğrileri arasındaki mekanik davranıştan yararlanılarak histerezis
karakteristiği incelenmiştir. Sertlik (H) ve sıkılık (Hs), yatağın belirli bir
yük altındaki deformasyona karşı direncini ve yatağın verdiği elastik tepkiyi
tanımlayan temel mekanik parametreler olarak değerlendirilmiştir. Yükleme ve
boşaltma eğrileri arasındaki farktan yararlanılarak hesaplanan histerezis
oranı, 1,8 mm bölgesinde %27,58, 2,0 mm bölgesinde ise %24,20 olarak
belirlenmiştir. Buna göre 1,8 mm bölgesinde daha yüksek histerezis oranı ve
dolayısıyla yükleme-boşaltma çevrimi sırasında daha yüksek enerji sönümleme
davranışı gözlenmiştir. Buna karşılık 2,0 mm bölgesinde daha yüksek sertlik ve
daha düşük histerezis oranı elde edilmiştir. Bu parametrelerin birlikte
değerlendirilmesi, yalnızca tek bir mekanik özelliğe bağlı kalmadan yatağın
bölgesel davranışının daha kapsamlı biçimde incelenmesine olanak sağlamaktadır.
Anatomik bölgelere göre yay tel çapının değiştirilmesi, yatağın mekanik
özelliklerinin vücut bölgelerinin farklı destek gereksinimlerine göre
düzenlenmesine olanak sağlayan bir tasarım yaklaşımıdır. Özellikle bel
bölgesinde destek özelliklerinin artırılması ve omuz ile kalça bölgelerinde
vücut geometrisine uyum sağlayacak deformasyon davranışının oluşturulması,
omurganın doğal hizalanmasının desteklenmesi ve vücut yüklerinin daha uygun
biçimde dağıtılması açısından ergonomik önem taşımaktadır. Bununla birlikte,
omurga hizalanmasının doğrudan değerlendirilmediği bu çalışmada, mekanik
ölçümlerin omurga hizalanması üzerindeki etkisi doğrudan bir sonuç olarak
değil, ergonomik yatak tasarımını destekleyen mekanik bir yaklaşım olarak ele
alınmıştır.
Sonuç olarak, torba yaylı
yataklarda anatomik bölgelere göre farklı yay tel çaplarının kullanılması;
sertlik, sıkılık ve histerezis gibi mekanik özelliklerin bölgesel olarak
düzenlenmesine ve kullanıcı anatomisine uyumlu yatak tasarımlarının
geliştirilmesine yönelik uygulanabilir bir yaklaşım sunmaktadır. Bu yaklaşımın,
ergonomik yatak tasarımında bölgesel destek, yük dağılımı ve omurga hizalanması
arasındaki ilişkinin değerlendirilmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.