“SON 2 ÜRÜN KALDI!”: TRENDYOL'DA KARANLIK TASARIM (DARK PATTERN) MESAJLARI ÜZERİNE BİR İÇERİK ANALİZİ

Bahçe H.

25. Uluslararası İşletmecilik Kongresi , Ankara, Türkiye, 7 - 09 Mayıs 2026, sa.6416, ss.469-483, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.469-483
  • Kayseri Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Dijital pazarlama ortamında çevrimiçi alışveriş platformları, tüketicilerin satın alma kararlarını yönlendirmek amacıyla çeşitli ikna edici mesaj stratejileri kullanmaktadır. Bu stratejiler arasında yer alan kıtlık (scarcity), zaman baskısı (urgency), sosyal kanıt (social proof) ve fırsatları kaçırma (FOMO) temelli mesajlar, kullanıcıların karar süreçlerini etkileyebilmekte ve bazı durumlarda manipülatif tasarım uygulamaları olarak değerlendirilen karanlık tasarımlar (dark patterns) kapsamında ele alınmaktadır. Bu çalışmanın amacı, eticaret platformlarında kullanılan karanlık tasarım mesajlarının türlerini ve kullanım sıklığını incelemektir. Araştırma kapsamında Türkiye’de yaygın olarak kullanılan e-ticaret platformlarından biri olan Trendyol’da elektronik, moda/giyim ve kozmetik kategorilerinde yer alan ürün sayfaları incelenmiştir. Rastgele seçilen ürün sayfalarında yer alan mesajlar içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve düşük stok/kıtlık mesajları, zaman baskısı/aciliyet mesajları, sosyal kanıt mesajları ve fırsatları kaçırma (FOMO) mesajları olmak üzere dört ana kategori altında kodlanmıştır. Analiz sonucunda Trendyol ürün sayfalarında en yaygın kullanılan mesaj türünün sosyal kanıt temelli ifadeler olduğu, bunu kıtlık ve zaman baskısı mesajlarının izlediği görülmüştür. Çalışma, e-ticaret platformu Trendyol’da kullanılan manipülatif mesaj stratejilerinin anlaşılmasına katkı sağlamayı ve dijital pazarlama uygulamalarının tüketici davranışları üzerindeki etkilerine ilişkin literatüre ampirik bulgular sunmayı amaçlamaktadır.