Kayseri 20. yy. Osmanlı İslam Dini Mimarisinde Bezeme
9. Uluslararası Kapadokya Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Nevşehir, Türkiye, 3 - 05 Temmuz 2026, ss.830-867, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Nevşehir
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.830-867
- Kayseri Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Osmanlı İmparatorluğu’nun hüküm sürdüğü 20. yy’da (1900-1923 yılları arasında) Kayseri’deki İslam dini mimarisinin bezemeleri bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada adı geçen yapıların bezemelerinin yapı içindeki konumu, bezeme şekli, bezeme tekniği ve üslubu açısından incelemek, yapıların bezeme sanatçılarını tespit etmek, bezemelerde yerel etkinin olup olmadığını saptamak, Kapadokya bölgesi ve İstanbul başta olmak üzere, Osmanlı İslam dini mimarisindeki çağdaş yapıların bezemeleri ile karşılaştırılarak benzeşen ve ayrışan taraflarının olup olmadığını araştırmak amaçlanmaktadır. Çalışma 1904-1915 arasında inşa edilen Tomarza Müftülük Binası, Tomarza Merkez Camisi ve Pınarbaşı Aziziye Camisi’nin bezemelerini kapsamaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Çalışma literatür taraması ve saha çalışması olmak üzere iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada birincil kaynaklar olan kitabeler incelenmiş ve arşiv taraması yapılmıştır. Ardından konuya ilişkin kitaplar, tezler, makaleler, bildiriler incelenerek yapıların tarihi gelişimi, mimari özellikleri ve geçirdiği değişimler hakkında bilgi toplanmıştır. Ayrıca ilgili yapılara ait plan, kesit ve cephe çizimlerine ulaşılmıştır. İkinci aşamada saha çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Saha çalışmaları sırasında yapılar yerinde incelenmiş, mevcut durumları fotoğraflarla belgelenmiş, gözlem yoluyla yapısal özellikleri ve bezeme özellikleri değerlendirilmiştir. Adı geçen yapıların çeşitli yapı ögelerinde, çeşitli tekniklerde taş, ahşap metal, kalemişi bezemeye rastlanılmıştır. Konu olarak bitkisel ve yazı seçilmiştir. Elde edilen saha verileri, literatür araştırmalarından elde edilen bilgilerle karşılaştırılmıştır. Çizimlerine ulaşılmayan bezemelerin çizimleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen tüm veriler bir arada değerlendirilerek yapıların mimari ve bezeme özellikleri analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular Kapadokya bölgesi ve İstanbul başta olmak üzere, Osmanlı İslam dini mimarisindeki çağdaş yapıların bezemeleri ile karşılaştırılmış benzeşen ve ayrışan taraflar, yerel etkiler, bani ve sanatçı etkisinin olup olmadığı tespit edilerek çalışma sonlandırılmıştır.
The subject of thisstudy is theornamentation of Islamicreligiousarchitecture in Kayseri duringthetwentiethcentury (1900–1923), whentheOttomanEmpirewasstill in power. Thestudyaimstoexaminetheornamentation of thestructuresmentioned in terms of theirlocationwithinthebuildings, decorativeforms, techniques, andstylisticcharacteristics; toidentifytheartistsresponsibleforthedecorations; todeterminewhetherlocalinfluencesarereflected in theornamentation; andtoinvestigatesimilaritiesanddifferencesbycomparingthesedecorationswiththose of contemporaryOttomanIslamicreligiousbuildings, particularly in theCappadociaregionandIstanbul. Thestudycoverstheornamentation of the Tomarza Mufti’s Office Building, the Tomarza Central Mosque, andthe Aziziye Mosque in Pınarbaşı, all of whichwereconstructedbetween 1904 and 1915. A qualitativeresearchmethodwasadopted. Theresearchwasconducted in twostages: a literatüre reviewandfieldwork. Inthefirststage, inscriptions, whichconstituteprimarysources, wereexaminedandarchivalresearchwascarriedout. Subsequently, books, theses, articles, andconferencepapersrelatedtothesubjectwerereviewed in ordertogatherinformationaboutthehistoricaldevelopment, architecturalcharacteristics, andtransformations of thebuildings. Inaddition, architecturalplans, sections, andfaçadedrawings of thestructureswereobtained. Inthesecondstage, fieldstudieswereconducted. Duringthesesurveys, thebuildingswereexamined on-site, theircurrentconditionsweredocumentedthroughphotographs, andtheirarchitecturalanddecorativefeatureswereevaluatedthroughdirectobservation. Variousarchitecturalelements of thestructureswerefoundtocontainstone, wood, metal, andpainted (kalemişi) decorationsexecutedusingdifferenttechniques. Floralmotifsandcalligraphiccompositionwereidentified as theprimarydecorativethemes. Thedataobtainedfromthefieldworkwerecomparedwithinformationgatheredthroughthe literatüre review. Drawing0swerepreparedforornamentswhoseoriginaldrawingscould not be accessed. Allfindingsobtainedthroughtheresearchwereevaluatedcollectively, andthearchitecturalanddecorativecharacteristics of thebuildingswereanalyzed. Finally, thefindingswerecomparedwiththeornamentation of contemporaryOttomanIslamicreligiousarchitecture, particularly in theCappadociaregionandIstanbul. Similaritiesanddifferences, localinfluences, andthepossibleimpact of patronsandartistswereidentified, andthestudywasconcludedaccordingly.