Dijital Platformlarda İnsan ve Yapay Zekâ Kaynaklı Bilgi Güvenilirliğinin Tüketici Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisi

Creative Commons License

Üstüner S., Canoğlu M., Yenilmez G.

Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, cilt.44, sa.3, ss.852-879, 2026 (TRDizin)

Özet

Dijital platformlarda yapay zekâ temelli uygulamaların yaygınlaşmasıyla birlikte, birçok şirket hem ürün tanıtımında hem de müşteri ilişkileri süreçlerinde yapay zekâdan etkin biçimde faydalanmaktadır. Ancak, yapay zekâ tabanlı uygulamaların insan temelli etkileşimlerin yerini tamamen alabilme potansiyeli, hâlen belirsizliğini koruyan ve kapsamlı değerlendirme gerektiren önemli bir konu olarak düşünülmektedir. Bu nedenle, bu çalışma, dijital ortamda insan ve yapay zekâ kaynaklı bilgi önerilerinin tüketici satın alma niyeti üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Bilgi Kabul Modeli temelinde yürütülen çalışmada; bilginin kalitesi, bilginin güvenilirliği, bilgi ihtiyacı ve bilgiye yönelik tutumun bilginin kullanışlılığı üzerindeki etkisi incelenmiş, bu etkinin tüketici satın alma niyeti üzerindeki etkisi de değerlendirilmiştir. 2x2 deneysel tasarımla gerçekleştirilen çalışmada, insan ve yapay zekâ kaynaklı öneriler ile deneyimsel ve araştırma ürünleri senaryoları karşılaştırılmıştır. Bulgular, bilgi kullanışlılığının tüm senaryolarda satın alma niyeti üzerinde anlamlı etkiler yarattığını göstermektedir. Bununla birlikte, deneyimsel ürünlerde insan kaynaklı önerilerin, araştırma ürünlerinde ise yapay zekâ önerilerinin daha etkili olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar, öneri kaynağı ile ürün türü arasındaki uyumun, tüketici karar süreçlerinde belirleyici bir faktör olduğunu göstermektedir.

With the growing prevalence of artificial intelligence (AI)-based applications on digital platforms, many companies have begun to leverage AI not only for product promotion but also for managing customer relations more effectively. However, whether AI-based applications can fully replace human interactions remains uncertain and is widely regarded as an important issue that warrants comprehensive evaluation. Accordingly, this study aims to investigate the impact of information sourced from humans versus AI on consumers’ purchase intentions in digital contexts through a comparative approach. Drawing on the Information Adoption Model, this study investigated the impacts of information quality, information credibility, information need, and attitude toward information on perceived information usefulness. Additionally, the impact of information usefulness on consumers’ purchase intention was evaluated. Utilizing a 2×2 experimental design, the impacts of recommendation source (human vs. AI) and product type (experience vs. search goods) were analyzed. The findings reveal that perceived information usefulness significantly impacts purchase intention across all scenarios. Notably, human-generated recommendations are more effective for experience products, while AI-generated suggestions exert a stronger impact for search products. These results shows that the contextual fit between recommendation source and product type as a critical factor in shaping consumer decision-making processes.