Akademik Veri Yönetim Sistemi
5. ULUSLARARASI ERCİYES BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR KONGRESİ, Kayseri, Türkiye, 16 - 17 Nisan 2021, ss.86-106, (Tam Metin Bildiri)
Osmanlı Devleti’nin kurucusu olan Türkler arasında siyasi milliyetçilik fikrinin 20.
yüzyılın başlarında çok yeni olduğu bilinmektedir. Devlet içerisindeki gayri Türk unsurların
milliyet davası neticesinde bağımsızlıklarına kavuşması ve Balkan Savaşları ile birlikte
Arnavutluk’un da bağımsızlığını ilan etmesi, Türk milliyetçiliğini kuvvetlendirmiştir. Türk
milliyetçiliğinin veya Türkçülüğün kurumsallaşmasında ilk teşkilat, Türk kültürü üzerine ilmi
çalışmalar yapmak üzere 1908 yılı sonlarında Türk Derneği’nin kurulması ile ortaya çıkmıştır.
Bu derneği Türk çocuklarına yurt ve pansiyon ayarlamak üzere 1911 yılı Ağustos ayında
kurulmuş olan Türk Yurdu Cemiyeti takip etmiştir. Her iki dernek de Türk kültürüne hizmet
etmek üzere birer mecmua çıkarmıştır. Türk milliyetçiliğinin kurumsallaşmasında üçüncü
teşkilat, Türk Ocakları’nın kurulması ile oluşmuştur. Hazırlıklarına fiilen 1911 yılı Mayıs
ayında başlanmış, 25 Mart 1912 tarihinde ise resmi kuruluşu tamamlanmıştır. Türklerin milli
terbiye ile ilmi, içtimai, iktisadi seviyelerini geliştirerek Türk ırkının ve dilinin kemalini
amaçlamış olan Türk Ocakları, kuruluşundan itibaren şube ve üye sayısını her geçen gün
artırmıştır. Siyasetle uğraşmamayı ilke olarak benimsemiş olan Türk Ocakları, kendisini
bağımsızlık mücadelesinin merkezinde bulmuştur. Türk Ocakları’nda düzenli olarak yapılmış
olan konferanslar, münazaralar, tiyatro, müzik gösterileri ve sergiler Türk kültürünün ve
milliyetçiliğinin gelişimine katkı sağlamıştır. Ocaklar ve Ocaklılar, Milli Mücadele’nin içinde
yer almışlar, yeni Türk Devleti yöneticileri ile birlikte hareket etmişlerdir.
İstanbul’un işgali ile Türk Ocağı merkezinin de işgal edildiği anlaşılmaktadır. Bu
dönemde Türk Ocağı ileri gelenlerinden Anadolu’ya geçebilenler Milli Mücadele içinde aktif
görevler üstlenmişlerdir. Faaliyetlerine bir süre ara veren Türk Ocağı, bağımsızlık
mücadelesinin başarıya ulaşması ile merkezini Ankara’ya nakletmiştir. Mustafa Kemal
Paşa’nın da yakın ilgisini ve desteğini gören Türk Ocakları, Cumhuriyetle birlikte hızla
büyümeye başlamıştır. Tarihler 1924 yılını gösterdiğinde Türk Ocağı sayısı 71’e ulaşmıştır.
Çalışmamızın konusu, 22 Nisan 1924 tarihinde toplanmış olan Birinci Türk Ocakları Umumi
Kongresi’nin değerlendirilmesi olacaktır. Toplantıya 56 üye katılmış, Umumi Kongre Ankara
Türk Ocağı Başkanı Hamdullah Suphi Beyin konuşması ile açılmıştır. Çalışmamızın içeriğinde
Hamdullah Suphi Beyin konuşması, Kongre Başkanı Ağaoğlu Ahmet Beyin imzasıyla
yayımlanmış olan Kongre Beyannamesi ve Ocak Yasası, Türk Ocakları’nın tarihi gelişimi
içerisinde değerlendirilmiş olacaktır. Türk kültürü, tarihi, dili üzerine çalışmalar yapmış olan
Türk Ocakları’nın Türk milliyetçiliğinin teşkilatlanmasında çatı bir kuruluş olarak uzun süre
hizmet etmiş olması, Türk tarihi içerisinde önemli bir yere konumlanmasını sağlamıştır. Bu
çalışma ile Türk Ocakları’nın tarihi açısından önemli bir yere sahip olan Birinci Türk Ocakları
Umumi Kongresi’nin belgeler ve değerlendirmeler ışığında aydınlatılması amaçlanmıştır.