İlaç tedarik zincirinde yenilikçi bir yaklaşım: Blok zincir temelli ağ mimarisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kayseri Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, ULUSLARARASI TİCARET VE LOJİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HAKAN ARSLANHAN

Danışman: YILMAZ DELİCE

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, ilaç tedarik zincirinde karşılaşılan soğuk zincir kırılması gibi kritik risklerin dijital olarak izlenebilmesi ve denetlenebilmesi amacıyla Hyperledger Fabric tabanlı blok zincir mimarisine dayalı bir model önermektedir. Mevcut sistemlerde gözlemlenen merkeziyetçilik, düşük şeffaflık ve sınırlı veri bütünlüğü gibi yapısal sorunlara karşılık, geliştirilen model; dağıtık defter teknolojisinin sunduğu değiştirilemezlik, rol bazlı erişim kontrolü ve zaman damgalı kayıt gibi özelliklerle alternatif bir çözüm sunmaktadır. Model kapsamında üretici, dağıtıcı, eczane ve denetleyici kurum gibi temel aktörlerin sistemdeki işlemleri role özgü olarak tanımlanmış; taşıma sürecindeki sıcaklık verileri IoT sensörleri aracılığıyla otomatik olarak zincire kaydedilmiştir. Senaryo temelli uygulamada, sıcaklık sınırlarını aşan bir sevkiyat süreci simüle edilmiş ve eczane tarafından ürün reddi işlemi başarıyla gerçekleştirilmiştir. Tüm işlemler hem Postman API çağrılarıyla hem de Hyperledger Explorer ve CouchDB arayüzleriyle görsel olarak doğrulanmıştır. Tez kapsamında geliştirilen sistem, Türkiye'de hâlihazırda kullanılan İlaç Takip Sistemi (İTS) ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; blok zincir tabanlı yapının özellikle şeffaflık, izlenebilirlik ve denetlenebilirlik açısından yapısal faydaları tartışılmıştır. Çalışma, kamu sağlığına yönelik dijital izlenebilirlik uygulamaları için sürdürülebilir ve güvenilir bir alternatif model önermektedir.