Maliyet ve yönetim muhasebesi bağlamında endüstri 4.0 farkındalığı: Borsa İstanbul'da işlem gören imalat sektöründeki işletmeler üzerine bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kayseri Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İŞLETME ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMİT NUSRET SALMAN
Danışman: Semra Aksoylu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:MALİYET VE YÖNETİM MUHASEBESİ BAĞLAMINDA ENDÜSTRİ 4.0 FARKINDALIĞI: BORSA İSTANBUL'DA İŞLEM GÖREN İMALAT SEKTÖRÜNDEKİ İŞLETMELER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Ümit Nusret SALMAN Kayseri Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Doktora Tezi, Temmuz 2025 Danışman: Prof. Dr. Semra AKSOYLU ÖZET Sanayi devrimleri, tarihsel süreçte üretim biçimlerini dönüştürerek özellikle imalat sektöründe köklü yapısal değişimlere yol açmıştır. Endüstri 1.0, 18. yüzyılda buhar gücüyle çalışan makinelerin kullanılmasıyla üretimde mekanikleşmenin önünü açmıştır. Endüstri 2.0, elektriğin üretime entegre edilmesiyle birlikte seri üretim hatlarının ortaya çıkmasına ve kitlesel üretime geçişi hızlandırmıştır. Endüstri 3.0 ise bilgisayar teknolojileri ve otomasyon sistemleri sayesinde üretim süreçlerinin dijitalleşmesini beraberinde getirmiştir. Günümüzde ise Endüstri 4.0, yapay zekâ, nesnelerin interneti ve siber-fiziksel sistemler gibi ileri teknolojiler aracılığıyla üretimden yönetime kadar tüm süreçlerde dijital dönüşümü mümkün kılmıştır. Bu dönüşüm, sadece üretim hatlarını değil, aynı zamanda maliyet ve yönetim muhasebesi gibi işletmenin stratejik karar alma süreçlerini doğrudan etkileyen bilgi sistemlerini de yeniden şekillendirmektedir. Bu bağlamda, çalışma Borsa İstanbul (BIST)'te işlem gören ve Kayseri ilinde faaliyet gösteren imalat sektöründeki işletmelerin Endüstri 4.0'a ilişkin farkındalık düzeylerini belirlemeyi ve bu farkındalığın maliyet ve yönetim muhasebesi uygulamaları üzerindeki etkilerini nitel bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Yapay zekâ, nesnelerin interneti, siber-fiziksel sistemler gibi teknolojik yenilikler, işletmelerin karar alma süreçlerinde bilgiye dayalı sistemleri ön plana çıkarmaktadır. Bu durumda muhasebe uygulamaları da geleneksel yapılarından uzaklaşarak daha analitik ve stratejik işlevler üstlenmeye başlamıştır. Araştırma kapsamında yarı yapılandırılmış sorular oluşturulmuştur. İşletmelerle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilerek veriler elde edilmiştir. Elde edilen veriler, içerik ve tematik analiz teknikleriyle değerlendirilmiş; söz konusu teknolojik dönüşümün maliyet ve yönetim muhasebesi uygulamalarına olan yansımaları çok boyutlu olarak ele alınmıştır. Çalışma, BIST'e kayıtlı, imalat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin endüstri 4.0 farkındalığıyla maliyet ve yönetim muhasebesi uygulamaları arasındaki ilişkiye dair önemli ve özgün bulgular sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Maliyet ve Yönetim Muhasebesi, İmalat, Endüstri 4.0, Nitel Araştırma